محمد مهدى ملايرى
141
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
براى او هم نام اسلامى نمىشناسيم و ظاهرا نوبخت هم همچنان به دين زردشتى خود باقى مانده بوده است . از آنچه ياقوت در معجم البلدان ذكر كرده چنين برمىآيد كه ابو سهل هم جزء منجمانى بوده است كه در تعيين محل بغداد و ترسيم نقشه آن شركت داشته است . وى به نقل از ابو سهل گويد : « منصور هنگامى كه قصد بناى بغداد را داشت مرا به گرفتن طالع امر فرمود ، و من چون طالع گرفتم طالع در آفتاب و آفتاب در برج قوس بود و من وى را به اين امر كه به موجب احكام نجوم بر طول بقاى اين شهر و كثرت آبادى آن و احتياج مردم ساير اماكن بدين شهر دلالت دارد ، و همچنين به خواص ديگر آن ، آگاه كردم » . « 1 » ابو سهل در تمام دوران زندگى منصور در خدمت وى ماند و از خواص نديمان وى گرديد ، و در آخرين سفر حج منصور در سال 158 كه منصور در آن سفر وفات يافت نيز همراه او بود . وى كتابهاى متعددى در علم نجوم و علم احكام نجوم تأليف كرد ، و ابن نديم در فهرستى كه از كتابهاى وى ذكر كرده هشت كتاب را بدين شرح نام برده است : 1 - كتاب النهمطان ( يا اليهبطان ) در مواليد . « 2 » 2 - كتاب الفأل النجومى . « 3 » 3 - كتاب المواليد مفرد ( و هو غير كتاب اليهبطان ) . 4 - كتاب تحويل سنى المواليد .
--> ( 1 ) . معجم البلدان ، ج 1 ، ص 684 و 685 . ( 2 ) . ابن نديم در آغاز فن اول از مقاله هفتم از كتاب الفهرست مشتمل بر اخبار فلاسفه و علوم باستانى ( الاوائل ؟ ) و كتابهايى كه در اينباره تصنيف كردهاند مطالبى از كتاب النهمطان ابو سهل بن نوبخت در چند صفحه نقل كرده كه از آن به خوبى معلوم مىشود كه مقدمه كتابى نجومى و مربوط به ايران قبل از اسلام بوده . ص 238 - 239 چاپ فلوگل . ( 3 ) . براى اطلاع بيشتر دربارهء اين كتاب رجوع شود به كتاب نگارنده « الترجمه و النقل عن الفارسية فى القرون الاسلامية الاولى » ، چاپ بيروت ، چاپ دوم ، انتشارات توس ، تهران ، ج 1 ، ص 203 .